Tiêm chủng là một cách hiệu quả để bảo vệ trẻ sơ sinh khỏi các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Hệ miễn dịch của trẻ sơ sinh, đặc biệt trẻ từ 0 – 24 tháng tuổi chưa hoàn thiện nên bé dễ dàng bị nhiễm bệnh nếu không được tiêm chủng đúng lịch đầy đủ. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về các loại vắc xin quan trọng và lịch tiêm chủng phù hợp cho trẻ từ 0 đến 24 tháng tuổi.

Lịch tiêm chủng cho trẻ sơ sinh 0 – 24 tháng tuổi tại VHN Care

1. Vắc xin Rotavirus (RV).

– Độ tuổi tối thiểu là 6 tuần đối với RV-1 (Rotarix®), RV-5 (RotaTeq®) và Rotavin. 

– Nếu sử dụng RV-1, hãy dùng 2 liều: Ở tuổi 2 tháng và 4 tháng.

– Nếu sử dụng RV-5, dùng 3 liều: Vào các thời điểm 2 tháng, 4 tháng và 6 tháng tuổi. 

– Nếu sử dụng Rotavin, dùng 2 liều: Ở tuổi 2 tháng và 4 tháng.

– Nếu bất kỳ liều nào trong một loạt liều dùng là RV-5 hoặc không rõ loại, cần phải dùng 3 liều.

– Tuổi tối đa cho liều cuối cùng là 8 tháng, 0 ngày.

– Không nên bắt đầu tiêm chủng ở trẻ từ 15 tuần tuổi trở lên

2. Vắc xin phòng bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, Hib và viêm gan B. 

– Độ tuổi tối thiểu là 2 tháng đối với Infanrix Hexa và Hexaxim.

– Mũi đầu tiên: tiêm khi trẻ 2 tháng 

– Mũi thứ hai: tiêm khi trẻ 3 tháng

– Mũi thứ ba: tiêm khi trẻ 4 tháng

– Mũi thứ tư: sau khi tiêm mũi ba 1 năm

3. Vắc xin phòng phế cầu.

– Độ tuổi tối thiểu là 6 tuần đối với vắc xin phế cầu 13 chủng (PCV 13) và Synflorix 10.

– Chỉ định 4 liều PCV13 ở độ tuổi 2, 4, 6 và 12-15 tháng.

– Đối với Synflorix, có thể sử dụng liệu trình 3 + 1: Với liều thứ nhất có thể được bắt đầu từ lúc 6 tuần tuổi. Liều thứ hai cách liều thứ nhất tối thiểu 1 tháng. Và liều thứ ba cách liều thứ 2 tối thiểu 1 tháng. Liều nhắc lại được chỉ định cách liều thứ ba tối thiểu 6 tháng. Đối với các trẻ sinh non (ít nhất trên 27 tuần tuổi thai) có thể sử dụng liệu trình 3 + 1 khi trẻ được 2 tháng tuổi.

4. Vắc-xin cúm (theo mùa).

– Độ tuổi tối thiểu tiêm GCFlu Quadrivalent định kỳ là 6 tháng

– Trẻ từ 6 tháng đến 9 tuổi tiêm 2 liều, mũi thứ hai tiêm sau mũi đầu 1 tháng

– Trẻ từ 9 tuổi trở lên: Lịch tiêm 01 mũi duy nhất và nhắc lại hằng năm.

5. Vắc xin sởi, quai bị và rubella (MMR).

– Tuổi tối thiểu tiêm phòng định kỳ là 12 tháng.

– Dùng 2 liều ở tuổi 12–15 tháng và 4–6 tuổi. Liều thứ 2 có thể được dùng sớm nhất là 4 tuần sau liều đầu tiên.

6. Vắc-xin thủy đậu (VAR).

– Tuổi tối thiểu là 12 tháng.

– Dùng 2 liều ở tuổi 12–15 tháng và 4–6 tuổi.

– Liều thứ 2 có thể được dùng sớm nhất là 3 tháng sau liều đầu tiên; một liều dùng sau khoảng thời gian 4 tuần có thể được tính.

7. Vắc xin viêm gan A.

– Tuổi tối thiểu là 12 tháng đối với Havax 0.5ml và 2 tuổi đối với Avaxim. 

– Tiêm 2 liều, khoảng cách tối thiểu giữa các liều là 6 tháng.

8. Vắc xin phòng viêm màng não mô cầu.

– Tuổi tối thiểu l9 tháng tuổi đối với MenACWY-D (Menactra®) và 6 tháng tuổi đối với Mengoc BC. 

– Đối với MenACWY-D (Menactra®), tiêm chủng định kỳ là một loạt 2 liều, được thực hiện ở độ tuổi 11-12 tuổi và 16 tuổi nhưng vắc xin được tiêm cho trẻ nhỏ có nguy cơ cao.

– Đối với Mengoc BC, tiêm chủng 2 liều, mũi thứ 2 cách mũi tiêm đầu 6-8 tuần.

9. Vắc xin phòng viêm não Nhật Bản (Imojev). Độ tuổi tối thiểu là 9 tháng. 

– Trẻ từ 9 tháng tuổi đến dưới 18 tuổi  tiêm 2 liều, mũi thứ hai cách mũi đầu tiền 1 năm.

– Người tròn 18 tuổi trở lên tiêm 1 mũi duy nhất.

10. Vắc xin phòng tả (mORCVAX)

– Chỉ định 2 liều cho trẻ từ 2 tuổi, mỗi liều cách nhau tối thiểu 14 ngày. 

11. Vắc xin phòng thương hàn (Typhim Vi) 

– Tuổi tối thiểu là 2 tuổi.

– Tiêm 1 mũi duy nhất, tiêm nhắc lại 3 năm 1 lần, nếu sinh sống trong vùng có nguy cơ cao hoặc đối tượng có nguy cơ phơi nhiễm.

Lưu ý khi tiêm chủng cho trẻ 0 – 24 tháng tuổi

– Các bà mẹ cần chủ động thông báo về tình trạng sức khỏe của con mình như: đang ốm, sốt, sinh non, tiền sử dị ứng, có phản ứng mạnh với lần tiêm chủng trước và đề nghị được cán bộ y tế kiểm tra sức khỏe của con mình trước khi tiêm.

– Sau tiêm chủng trẻ có thể có một số biểu hiện thông thường như sốt, đau hoặc sưng tấy tại chỗ tiêm, quấy khóc, v.v. Các bà mẹ nên chú ý đến trẻ hơn và đưa trẻ tới cơ sở y tế nếu thấy các phản ứng kéo dài trên 1 ngày.

– Khi trẻ sốt cao các bà mẹ có thể cho trẻ dùng thuốc hạ sốt nhưng phải có chỉ định và hướng dẫn của cán bộ y tế.

– Những phản ứng nặng sau tiêm chủng thường hiếm gặp, như sốc phản vệ với tỷ lệ 1/1 triệu liều vắc xin và sẽ qua khỏi nếu được phát hiện và xử trí kịp thời.

– Nếu cha mẹ không yên tâm về tình trạng sức khỏe của con mình sau khi tiêm cần trực tiếp đến gặp cán bộ y tế để được tư vấn cách chăm sóc trẻ.

– Nếu trẻ có các dấu hiệu bất thường như sốt cao, quấy khóc kéo dài, co giật, bỏ bú, khó thở, tím tái,… các bà mẹ cần đưa ngay trẻ tới cơ sở y tế.

– Vì sự an toàn của trẻ các bà mẹ cần theo dõi trẻ sau tiêm chủng. Trẻ cần được theo dõi 30 phút tại điểm tiêm chủng và tiếp tục theo dõi tại nhà ít nhất 24 giờ sau tiêm chủng.

Những câu hỏi thường gặp khi tiêm chủng cho bé từ 0 – 24 tháng tuổi

1. Liệu có thể trì hoãn tiêm vắc xin? Và trì hoãn được bao lâu?

Cho con tham gia tiêm vắc xin đúng theo thời hạn của lịch tiêm chủng quốc gia luôn là lời khuyên tối ưu dành cho các bậc phụ huynh. Tuy nhiên, đúng là tiêm vắc xin có thể trì hoãn. Trên thực tế, số lượng trẻ sơ sinh được tiêm đúng ngày là không nhiều. Nếu trẻ chưa được tiêm, mẹ có thể cho bé tiêm lùi lại sau. Tuy nhiên nên nhớ đừng trì hoãn quá lâu và cần hỏi ý kiến bác sĩ cũng như thông báo thời gian muộn cụ thể của bé trước khi tiêm.

2. Tiêm vắc xin cho con xong khi về nhà trẻ sẽ có những phản ứng gì và làm thế nào để phòng tránh?

Khi đưa trẻ đi tiêm về, mẹ nên lưu ý cho bé uống bổ sung nhiều nước hơn bình thường, ngoài ra cần chú ý đo thân nhiệt trẻ. Những phản ứng bất lợi thường thấy là sốt, khóc quấy hay sưng vết tiêm.

3. Khi nào con không nên đi tiêm?

Khi sức khỏe của trẻ không đảm bảo hoặc đang mắc các vấn đề như cảm lạnh, sốt, chàm, phát ban, vàng da,…. mẹ không nên đưa con đi tiêm chủng.

4. Nên tiêm vắc xin vào buổi sáng hay chiều

Mẹ nên cho con tiêm chủng vào buổi sáng là tốt nhất bởi nếu tiêm vào buổi chiều, mẹ sẽ phải rất vất vả nếu trẻ xảy ra các phản ứng xấu như khóc quấy, sốt vào ban đêm. Ban ngày việc giải quyết các rắc rối sau tiêm sẽ đơn giản hơn nhiều.

5. Nếu lần đầu tiêm vắc xin trẻ bị sốt thì mũi sau có sốt không, có nên đưa con đi tiêm tiếp không?

Làm cha mẹ, ai cũng rất lo lắng, xót xa khi con bị sốt, mệt mỏi sau tiêm. Tuy nhiên các mẹ không nên vì thế mà bỏ tiêm cho con. Việc trẻ bị sốt tùy thuộc vào nhiều yếu tố, do đó rất có thể mũi 1 con bị sốt nhưng mũi 2 sẽ không sốt nữa. Nói chung vẫn cần đưa con đi tiêm.

6. Xử lý thế nào khi con bị sốt sau tiêm?

Sau khi tiêm phòng 1 vài giờ hoặc 1 ngày, một số trẻ có thể bị sốt: sốt thường nhẹ, nhưng cũng đôi khi sốt cao (trên 39 độ C), kèm theo tình trạng quấy khóc. Các mẹ nên cho trẻ nằm ở nơi thoáng mát, mặc quần áo rộng, thoải mái, chườm mát cho trẻ bằng khăn ẩm nhưng không chườm đá hay nước lạnh. Có thể cho bé uống thuốc hạ sốt.

7. Có khi nào con tiêm xong nhiều ngày sau mới sốt không?

Cũng có trường hợp, sau khi tiêm phòng sau tới 5-12 ngày, trẻ mới bị sốt: thông thường chứng sốt muộn này xảy ra sau khi tiêm phòng bệnh sởi, đôi khi tiêm phòng bệnh quai bị.

8. Khi cho con đi tiêm, mẹ cần mang theo những gì?

Cho trẻ đi tiêm mẹ cần lưu ý mang đầy đủ những giấy tờ liên quan đến việc tiêm chủng trước đó của trẻ: sổ tiêm chủng, sổ khám bệnh, sổ dinh dưỡng. Ngoài ra để trấn an con, mẹ nên chuẩn bị thêm bình sữa hoặc gấu bông. Nên cho bé mặc quần áo dễ cởi. Với bé tuổi chập chững, mẹ có thể cho bé mặc áo thun lớn và quần rộng.

9. Mũi tiêm đầu tiên của con là khi nào?

Trẻ thường sẽ được tiêm mũi vitamin K đầu tiên ngay khi mới chào đời. Trẻ sinh ra được nuôi bằng sữa mẹ, một chất dinh dưỡng quý giá nhưng hàm lượng vitamin K ở sữa mẹ thấp (2-5mcg/lít). Lượng dự trữ vitamin K ở trẻ mới sinh cũng rất thấp vì vitamin K tự nhiên khó qua nhau thai. Thêm vào đó hệ vi khuẩn ở ruột của trẻ chưa phát triển nên chưa tổng hợp được vitamin K dẫn đến việc thiếu vitamin K ở trẻ. Vì thế trẻ dễ bị xuất huyết, đặc biệt là xuất huyết não – màng não thường để lại những di chứng nặng nề.

10. Tiêm nhiều loại vắc xin cùng một lúc có làm tăng nguy cơ khiến trẻ bị ốm, sốt hay quá tải hệ miễn dịch?

Khoa học đã chứng minh rằng tiêm cho trẻ nhiều loại vắc xin cùng lúc không gây tác dụng phụ lên hệ thống miễn dịch của trẻ. Trẻ tiếp xúc với hàng trăm chất ở bên ngoài kích thích đáp ứng miễn dịch hàng ngày, như ăn thức ăn cũng sản sinh ra kháng nguyên trong cơ thể và vi khuẩn sinh sống ở miệng và mũi. 

Trẻ tiếp xúc với kháng nguyên từ cảm cúm thông thường hoặc viêm họng nhiều hơn là từ vắc xin. Khi cho trẻ tiêm nhiều loại vắc xin cùng một lúc, mẹ sẽ tiết kiệm được thời gian và tiền bạc, trẻ cũng sẽ sớm hoàn thành lịch tiêm chủng và quan trọng là hạn chế số lần tiêm, vốn là điều trẻ rất sợ.

Tuy nhiên, một buổi trẻ chỉ nên tiêm tối đa 3 mũi vắc xin vì có thể gây ra tác dụng phụ và gặp khó khăn trong theo dõi phản ứng, dị ứng sau tiêm do loại vắc xin nào. Các cơ sở tiêm chủng thường chỉ định tiêm 2 mũi và 1 liều uống đối với trẻ dưới 2 tháng tuổi.

11. Khi nào nên đưa con đến bệnh viện?

Mẹ nên nhanh chóng đưa con đi khám khi thấy những biểu hiện:

– Sốt cao từ 38.5 độ trở lên, có uống thuốc hạ sốt mà vẫn không giảm.

– Nổi ban.

– Các triệu chứng sốt, sưng đau tại chỗ, khóc, quấy, bú kém,…. nặng hơn hay kéo dài trên 24 giờ.

– Co giật hoặc co giật giống như động kinh.

– Tím tái.

– Mất ý thức.

12. Có nên đắp mẹo hay chườm khoai tây lên vết tiêm để tránh sưng cho trẻ?

Sau khi tiêm chủng, trẻ cần phải ở lại 30 phút tại điểm tiêm để các cán bộ y tế theo dõi. Các phản ứng như sốt nhẹ (dưới 38,5 độ), đau hoặc sưng tấy nhẹ tại vết tiêm, quấy khóc là những phản ứng hết sức bình thường. 

Các bà mẹ không nên dùng thuốc mẹo cho bé uống hay đắp lòng trắng trứng gà, khoai tây hoặc miếng dán hạ sốt trực tiếp lên vết tiêm bởi như vậy sẽ làm giảm tác dụng của vacxin. Cách làm này cũng không được các chuyên gia y tế khuyến khích vì làn da của trẻ vô cùng nhạy cảm, làm vậy có thể tăng nguy cơ nhiễm khuẩn cho vết tiêm.

Xem danh sách phòng tiêm VHN Care gần bạn nhất tại: http://vhncare.test/danh-sach/

Nguồn: MSD Mannual, Cục Y tế dự phòng

————————————————

VHN Care – Vì sức khỏe cộng đồng